Tijdens onze studiereis naar Wenen onderzochten we hoe de stad openbaar vervoer, deelmobiliteit en doelgroepenvervoer organiseert. Vanuit Publieke Mobiliteit gingen we samen met een groep mobiliteitsprofessionals in gesprek met de organisaties achter het vervoersaanbod en ervaarden we zelf hoe het systeem werkt. Welke keuzes maken de Weners, waar liggen nog uitdagingen en wat kunnen we daarvan leren in Nederland?
Met die vragen gingen we op reis. Daarbij keken we naar het hele systeem, van regionale samenwerking en reisinformatie tot doelgroepenvervoer en de inrichting van nieuwe wijken.
Samenhang begint bij de organisatie
Ons bezoek aan Verkehrsverbund Ost-Region, kortweg VOR, liet zien hoe belangrijk samenwerking over bestuurlijke grenzen heen is. VOR zorgt voor geïntegreerde ov-tarieven in Wenen en de omliggende deelstaten Burgenland en Niederösterreich. De regionale samenwerking draagt bij aan een frequent vervoersaanbod dat ook kleinere dorpen en landelijke gebieden bedient.
Ook de informatievoorziening wordt gezamenlijk georganiseerd. Landelijke datasystemen ondersteunen betrouwbare reisinformatie, zodat reizigers hun weg kunnen vinden binnen het aanbod. Voor ons onderstreept dit dat afspraken en standaarden tussen organisaties belangrijk zijn voor samenhang in publieke mobiliteit. Tarieven, verbindingen en informatie moeten op elkaar aansluiten om de reiziger een bruikbaar geheel te bieden.
Deelmobiliteit als onderdeel van het netwerk
Bij Wiener Linien zagen we hoe het stedelijke ov en deelmobiliteit bij elkaar worden gebracht. Naast metro, tram en bus biedt de organisatie ook deelfietsen, deelauto’s en mobiliteitsstations. De WienMobil-app helpt reizigers om de verschillende mogelijkheden te vinden en hun reis te plannen.
Daarmee krijgt deelmobiliteit een herkenbare plek binnen het vervoersaanbod. Tegelijkertijd hoorden we dat het gebruik ervan nog relatief beperkt is. Dat maakt de Weense aanpak interessant, ook voor Nederland. Het beschikbaar stellen en digitaal verbinden van vervoersvormen is een belangrijke stap, maar de waarde blijkt uiteindelijk uit het gebruik. Sluit het aanbod aan op de reizen die mensen willen maken en kunnen zij er daadwerkelijk mee uit de voeten?
Ook in Wenen blijven vervoersvormen gescheiden
De tweede dag bezochten we Wiener Lokalbahnen Verkehrsdienste. Deze organisatie verzorgt onder meer leerlingenvervoer, vervoer voor mensen met een beperking en vraagafhankelijk openbaar vervoer. Net als Wiener Linien is het bedrijf eigendom van de gemeentelijke Stadtwerke.
Opvallend was dat voor deze vervoersvormen grotendeels afzonderlijke groepen chauffeurs en voertuigen worden ingezet. Hoewel de diensten binnen dezelfde organisatie worden uitgevoerd, is de operationele integratie nog beperkt. Dat bezoek gaf een ander perspectief op de Nederlandse praktijk. De afstemming tussen ov en doelgroepenvervoer staat bij ons nadrukkelijk op de agenda. Ook in Nederland is die samenhang nog volop in ontwikkeling, maar de vraag hoe beide elkaar kunnen aanvullen, hebben we duidelijk in het vizier.
Vanuit Publieke Mobiliteit kijken we daarbij naar wat reizigers nodig hebben. Waar kan regulier of vraagafhankelijk ov een passende mogelijkheid bieden? En waar blijft specialistisch vervoer noodzakelijk? Betere afstemming vraagt om inzicht in die verschillen, zodat samenwerking ook werkelijk bijdraagt aan toegankelijk en passend vervoer.
Mobiliteit meenemen in het ontwerp van een wijk
In Aspern Seestadt zagen we hoe mobiliteit vanaf het begin onderdeel kan zijn van gebiedsontwikkeling. In deze nieuwe wijk vormen openbaar vervoer en de fiets de basis voor de verplaatsingen van bewoners. Een aanbod van ov en deelmobiliteit wordt gecombineerd met een restrictief parkeerbeleid om de afhankelijkheid van de privéauto te beperken.
Een combinatie die relevant kan zijn voor Nederlandse gemeenten die werken aan woningbouw en bereikbaarheid. De inrichting van een wijk beïnvloedt welke vervoerskeuzes bewoners kunnen en willen maken. Door mobiliteit vroeg mee te nemen, ontstaan meer mogelijkheden om alternatieven voor de eigen auto een logische plek te geven.
Tegelijkertijd vonden we de wijk tijdens ons bezoek nog behoorlijk stenig. Meer groen zou de uitstraling en verblijfskwaliteit verbeteren. Ook dat hoort bij de afweging. Wie lopen en fietsen aantrekkelijk wil maken, moet aandacht hebben voor de omgeving waarin mensen zich verplaatsen.
Het systeem ervaren als reiziger
We sloten het inhoudelijke programma af met een publieke mobiliteitssafari. In kleine groepen reisden we van Seestadt naar Grinzing en onderzochten we onderweg wat het aanbod in de praktijk mogelijk maakt.
Dat leverde een waardevolle aanvulling op de presentaties en gesprekken op. Zelf reizen maakt zichtbaar hoe verbindingen, overstappen en informatie samen uitpakken. Juist vanuit dat reizigersperspectief kun je beoordelen of afzonderlijke voorzieningen ook een bruikbare reis opleveren.
De lessen voor Nederland
Wenen liet ons zien wat langdurige samenwerking en samenhangende keuzes kunnen opleveren. De verbinding tussen trein, metro, tram, bus en deelmobiliteit biedt veel inspiratie. Tegelijkertijd zagen we dat ook een stad met een sterk ov-systeem nog stappen kan zetten in de afstemming met doelgroepenvervoer.
Deze studiereis bevestigt het belang van kijken naar het volledige vervoersaanbod. Voor Nederlandse gemeenten, provincies en vervoerregio’s betekent dat concreet dat keuzes over ov, flexvervoer, deelmobiliteit en doelgroepenvervoer in samenhang moeten worden gemaakt. Dat vraagt om gezamenlijke doelen, duidelijke verantwoordelijkheden en afspraken over de aansluiting tussen diensten.
De Weense aanpak biedt daarvoor bruikbare inzichten, die steeds moeten worden vertaald naar de eigen regio en haar reizigers. Wat werkt in een dichtbebouwde stad, past niet vanzelfsprekend bij een landelijk gebied. De opgave is om die verschillen serieus te nemen en het vervoer zo te organiseren dat mensen hun werk, school, zorg en sociale contacten kunnen bereiken.
Studiereizen van Publieke Mobiliteit
Publieke Mobiliteit organiseert jaarlijks een studiereis voor professionals die werken aan openbaar vervoer, doelgroepenvervoer en andere vormen van publieke mobiliteit. We bezoeken organisaties en projecten, ervaren het vervoer zelf en wisselen kennis uit met vakgenoten. Zo ontdekken we hoe andere landen hun mobiliteit organiseren en welke inzichten we kunnen toepassen in de Nederlandse praktijk.
Op de hoogte blijven van toekomstige studiereizen of andere updates vanuit Publieke Mobiliteit? Meld jezelf dan aan voor onze nieuwsbrief via de footer.
